Phiếm luận:

SÀNH ĐIỆU KIỂU “LAI –TRIM”

          Cuối năm ngoái cậu con trai đi Tây về biếu lão Ngưu cái điện thoại thông minh, nhưng từ hôm nó cho, lão thấy cũng chẳng khác cái “cùi bắp” cũ của lão. Chỉ có gọi và  nghe, rồi lại nghe và gọi.

          Mãi đến sau tết vừa rồi, nghỉ học vì dịch COVID, thằng cháu ngoại mới hướng dẫn Lão vào mạng, lúc đầu thấy rối tinh, rối mù. Nhưng dùng mãi cũng quen, xong nó còn lập cho Lão cái ních Fây, lấy tên là “Hót hót”. Nó bảo:

          - “Hót hót” là liên tục đưa tin mới lên trang. Thế mới gọi là sành điệu!.

          Ừ đúng, Lão mới vừa đưa cái tin đổ ô tô ở đầu cầu Mới. Tin thì có thật, nhưng Lão “chua” thêm vào là tay lái xe phê ma túy, làm lật xe rồi bị kẹt trong ca-bin, phải đục cửa mới lôi được ra để đưa đi cấp cứu! Thế là chỉ vài phút sau một đống người vào xem, bình luận, chia sẻ. Thấy cứ là khoái tỉ cả người!.

          Hôm sau, lão Ngưu đưa tiếp vài tin “hót” nữa, cũng là có ít suýt ra nhiều, chuyện nhỏ vẽ cho thành chuyện lớn. Vậy mà đông người vào xem, bình vui đáo để. Thấy Lão đưa nhiều tin “hót”, người ta đua nhau kết bạn. Còn có cả mấy em mắt xanh, mỏ đỏ nữa. Kết thì kết, càng nhiều bạn càng dễ câu cái “viu”, cái “lai” gì đó, nghe nó “tây, tây” cũng khoái.

          Thằng cháu khen: Ngoại giỏi thật, tiếp cận công nghệ “Bốn chấm không” nhanh hơn cả bọ trẻ. Lão chả hiểu cái món “chấm không” với “chấm có” là gì, nhưng được khen là sướng tửng lên rồi. Nó còn bảo:

          - Bậy giờ mốt mới là phải “Lai-Trim” mới sành!

          Lão ngơ ngác hỏi lại:

          - Lai trim với lai bướm là cái giống gì mà sành?

          Thằng cháu cười hí hí:

          - Là truyền hình trực tiếp đấy ngoại!

          Thế á, trực tiếp thì sành điệu thật. Mấy ông truyền hình cấp quốc gia mới làm được, thế mà mình cũng biết làm thì chả sành điệu là gì. Nghĩ vậy, Lão bảo thẳng cháu dạy luôn. Hôm nay Lão quyết tâm cho ra mẻ sản phẩm đầu tay.

          Nhưng “lai trim” cái gì nhỉ, Lão mở mấy cái nick hay có “lai trim” ra để tham khảo. Thấy bình thường, chỗ thì đang “lai trim” ăn khoai nướng, ốc luộc; chỗ thì đánh ghen; chỗ lại “lai trim” hát caraoke, ừ thì cũng có người hát hay, nhưng không ít anh nghe cứ ổng ổng như “chó đái tàu cọ”… Hay nhất chỉ là có mấy em mập ú, chẳng làm gì cứ vạch áo, kéo váy lên thật cao, soi khắp người cho thiên hạ chiêm ngưỡng. Lão lẩm bẩm, truyền hình trực tiếp mà thế á, nhàm! Phải làm cái gì “hót, hót” chứ.

          Đúng rồi, thời sự nhất bây giờ là vụ chiến đấu với cái anh COVID. Thế là lão nẩy ngay ra “kịch bản hót” về chủ đề này. Lão "cóp" mấy cái ảnh toàn người mặc quần áo bảo hộ “at” vào trang cho sống động, rồi ghé mặt vào video, nói một mạch như M.C thứ thiệt:

          - “Tin khẩn đây, ở xón B. xã S. vừa phát hiện 2 trường hợp dương tính với COVID 19. Đây là 2 người đi Tây về, liên quan còn khá nhiều người tiếp xúc trong khu vực... Hiện đã có lệnh phong tỏa cả xóm B. Alô, alô!”.

          Tin vừa phát lên đã có hàng trăm lượt xem và hàng chục lượt chia sẻ. Lão khoái quá, bụng bảo dạ. Mai ông lại “lai trim” vài tin “hót” mới. Cái gì chứ tài bịa thì lão Ngưu này là số một.

          Đang say sưa với thành quả “Bốn chấm không” thì thằng cháu chạy hớt hải từ cổng vào gọi:

          - Ngoại ơi, có mấy chú công an đến tìm này!.

          Lão Ngưu giật thót, chẳng hiểu mô tê ra sao thì đã bị mấy chú công an yêu cầu lên xã để giải trình việc phao tin thất thiệt, gây nhiễu loạn cộng đồng.

Bây giờ ngồi nghe mấy chú công an giải thích, lập biên bản và yêu cầu Lão nộp phạt vì tội phao tin bịa đặt, làm ảnh hưởng đến công tác phòng-chống dịch. Mặt lão méo xệch, Lão lẩm bẩm:

- Các cụ nói phải, là “chó dại có mùa, còn người dại thì đến già vẫn dại”!.

                                                                                           C.M 

HỊCH CHỐNG DỊCH COVID-19

(Xin cáo lỗi cùng nguyên tác)

------------------

            Ta thường nghe những căn bệnh tứ chứng nan y, bệnh kinh niên khó chữa như phong – hủi hiện đã bị loại trừ; trực khuẩn lao đã có phác đồ trị dứt; lậu, giang mai, đậu mùa, thổ tả, sốt rét kinh niên…cũng đã không còn sức hoành hành vô phương cứu chữa như xưa. Mười bảy năm trước dịch Sars gây kinh hoàng, nhưng vào đến đất nước ta, chỉ 45 ngày là bị hoàn toàn tiêu diệt. Thành quả ấy là có sự chung tay góp sức của biết bao thế hệ đã dày công nghiên cứu, thậm chí đã không ít người bỏ mạng hy sinh để giành lại sự sống cho bệnh nhân và an toàn cho đất nước. Các bậc thầy giỏi, thợ tài và những nhà hảo tâm thì thời nào cũng có. Ví thử ai cũng khư khư theo thói thường tình thì chắc sẽ chết hoài cùng dịch bệnh, còn đâu mà ở lầu cao, nhà rộng, đi xe xịn với đầy đủ tiện nghi?.

Nay các ngươi vốn dòng dõi con Lạc, cháu Hồng lại không hiểu được nhân tình thế thái. Nghe chuyện dịch dã hoành hành còn cứ tưởng ở đâu xa, thậm chí có chỉ đạo chống dịch của cấp trên mà vẫn nửa tin nửa ngờ. Nay ta lấy chuyện dịch Sars năm xưa  mà nói, nhiều nước tây Âu có trình độ phát triển cao cũng bị liêu xiêu hoảng loạn. Qua 37 quốc gia, vào đến Việt Nam Sars (Tử thần mang hình thù vương miện) đã làm 63 người mắc, trong đó 5 Bác sĩ, y tá đã hy sinh để cứu tính mạng bệnh nhân. Thật là đau xót, nhưng cũng khiến cho tên tuổi họ rạng danh, mà lưu truyền tiếng tốt.

Thôi thì việc trước đó ta hãy tạm không bàn, nay lấy chuyện con COVID-COVI đang khuynh đảo toàn thế giới, gõ cửa đến tận từng nhà. Biết bao nhiêu thầy thuốc, tình nguyện viên lại tiếp tục xông vào chốn “lam chướng” hiểm nguy để chống chọi với tử thần.

Huống chi ta và các người cùng đang gặp phải mùa dịch hoành hành của Sars COVI 2, nhìn rõ sự nguy hại nghênh ngang đã trải khắp ba Miền. Đem thần chết rắc gieo từ đô thành đến vùng sâu thôn bản. Mỗi ngày qua là số ca dương tính lại tăng lên,  có khác nào luỡi hái tử thần cứ lắm le cứa cổ chẳng từ bỏ một ai.

Các lãnh đạo Trung ương tới bữa quên ăn, nửa đêm vỗ gối, ruột đau như cắt, nước mắt lưng tròng, chỉ một dạ một lòng cho an toàn cuộc sống và sức khỏe nhân dân. Hàng trăm ngàn chiến sĩ bộ đội, công an tình nguyện nhường nơi ăn chốn nghỉ, sống cuộc sống lán trại, dầm nắng dãi mưa nơi rừng sâu muỗi vắt để các ngươi có nơi cách ly và điều trị được an toàn.

Còn biết bao doanh nghiệp “mạnh thường quân”, bao tấm lòng yêu thương nghĩa cử của người dân đã góp của, góp công cùng Nhà nước quyết tâm ngăn đại dịch.

Các ngươi phần lớn được tạo điều kiện ra nước ngoài để học tập, làm ăn, có cuộc sống đàng hoàng hơn bao người khác. Nay không may vì tránh đại dịch mà phải quay về, được Tổ quốc, đồng bào cùng dang tay đón nhận. Không có chỗ ở thì được nhường chỗ ở; đồ sinh hoạt, ăn uống thì được cung phụng đến tận nơi, được trang bị tiện nghi cho cuộc sống không khác người thường. Việc cách ly tạm thời cũng là để bảo đảm an toàn sức sức khỏe cho chính các ngươi và phòng lây lan dịch bệnh ra cộng đồng xã hội. Ấy là việc nên làm và phải làm không cách nào khác được.

Vậy mà, trong các người không ít kẻ được nghỉ ngơi, được ngồi chơi xem ti vi, lướt web… Nhìn lãnh đạo với đồng bào chật vật mà chẳng biết lo, còn ngoác mồm chửi bới lại tổ tông nguồn cội; còn đòi hỏi tiện nghi hơn mà không biết thẹn. Làm doanh nhân mà không biết lo đóng góp cho ngân sách quốc gia, chỉ ham chơi bời rềnh rang, sa đọa rồi tha dịch về nhà. Có kẻ tính đường sản nghiệp mà quên trách nhiệm với Tổ quốc, với đồng bào. Không ít kẻ còn cố tình khai man, dấu dịch; trốn khỏi chốn cách ly, gieo rắc mầm bệnh hiểm nguy ra ngoài xã hội.

Khi dịch ở xa, mối nguy chưa lớn thì vẫn phải đề phòng, nhưng không vì thế mà trỗi lên lòng cá nhân vị kỷ; bịt mắt, bưng tai không chịu nghe chỉ đạo, chỉ nhăm nhăm tranh cướp, vơ vét hàng tích trữ. Hùa theo hiệu ứng “đám đông” làm hỗn loạn thị trường.

Nếu tình trạng giặc COVIT-COVI tràn lan, mất kiểm soát như Trung Quốc, Mỹ và các nước Châu Âu, thì lúc ấy an toàn sức khỏe của cả ta và các ngươi đều không còn gì bảo đảm. Chẳng những ta cũng bất lực, bị dịch bệnh bao vây mà tính mạng của các người, người thân của các ngươi cũng khó bề thoát chết. Lúc bấy giờ dẫu các ngươi có vàng trăm, bạc tỉ, muốn vui chơi đua đòi, muốn tiện nghi sang trọng phỏng còn có được chăng?

Nay ta bảo các ngươi nên lấy việc lợi ích của toàn dân làm trọng; phải coi ích kỷ, vị mình là mối hại làm nguy; lấy điều ngu muội, lợi ích cá nhân mà làm sợ!

Nếu những điều ấy không chịu làm thì rồi đây khi dẹp tan dịch bệnh. Các ngươi sẽ để thẹn đến muôn đời. Há còn mặt mũi nào mà đứng trong cõi trời che đất chở này nữa.

Cho nên bài hịch này là để các ngươi sáng mắt ra, tự kiềm chế lòng tham, tính ích kỷ nhỏ nhen, để tiếp tục cùng toàn Đảng, toàn dân chống dịch!.

                                                                                       C.M 

                                                          (Dựa theo văn Hịch của QCTC Trần Quốc Tuấn)

CUỘC SỐNG VÙNG MIỀN

Chẳng phải đi xa ra thế giới, mà chỉ đến một số nơi trên đất nước ta đã có thể khai thác được nhiều sự khác biệt về cuộc sống và tập quán của mỗi vùng, miền.

             Nếu như người miền Bắc rất kỵ với việc để mộ phần ở gần nhà và còn cho rằng, có hài cốt trong nhà là đất nghịch. Mỗi khi thầy địa lý phán dưới nền nhà có hài cốt là người ta phải tốn kém không biết bao nhiêu công sức để khai quật. Có khi tìm mãi chỉ thấy được đám đất đen, đất khác mầu thì cũng coi như đó là hài cốt của người chết lâu năm đã phân hủy. Vậy là bốc di dời đi chôn cất nơi khác và thắp hương, lễ tạ xong mới yên lòng.

          Vậy mà trong chuyến đi “Xuyên Việt” năm 2014, sau khi qua thành phố Cà Mau, đến huyện Năm Căn - huyện gần cuối của cực nam Tổ quốc thì lại thấy ở đây người ta vô tư sống chung cùng nghĩa địa. Xe đến gần huyện lỵ Năm Căn (Không nhớ rõ địa danh) thì bắt gặp một nghĩa địa khá lớn. Từ trên Quốc lộ nhìn ra xa, thấp thoáng như có nhiều ngôi nhà được xây ngay trong nghĩa địa. Tôi hỏi anh lái xe - người địa phương:

          - Mấy nhà kia như ở giữa nghĩa địa hả anh?

          Người lái xe gật đầu:

         - Đúng đấy, nhà ngay trong nghĩa địa mà. Lát nữa anh sẽ thấy!

Không phải đợi lâu, chỉ vài phút sau xe chúng tôi đã tiếp cận với một nghĩa địa nằm sát vệ  đường. Hàng loạt các ngôi nhà dân kề sát ngay bên lề nghĩa địa, nhà nào cũng có vài ngôi mộ xây lừng lững ở xung quanh. Thậm chí một vài gia đình còn xây mộ phần xếp hàng ngay trước cửa, chỉ chừa lại mỗi lối đi vào cửa chính, đủ dắt một chiếc xe máy. Ngồi trên xe, tôi đưa máy ảnh chụp vội mấy tấm hình, nay vô tình lại tìm thấy trong máy tính.

Sau này có đọc được một bài viết tựa đề “Tục chôn người chết trong nhà ở Cà Mau” tôi mới hiểu thêm, tục này đã được lưu truyền lâu đời ở khu vực rừng U Minh Hạ. Nó xuất phát bởi nỗi lo chôn người chết xa nhà thì thú rừng có thể moi mất xác. Mặt khác, chôn người đã khuất ở gần nhà còn là “để được nhìn thấy người chết hằng ngày và ngược lại các linh hồn cũng được chứng kiến sự thay đổi của con cháu, làng bản”.

Ngày nay, với phong trào xây dựng nông thôn mới, có lẽ các địa phương cũng cần vận động người dân từ bỏ tập quán sống chung với mộ phần, nhằm bảo đảm vệ sinh, sức khỏe và đáp ứng yêu cầu văn minh của xã hội.

                                                                                    C.M 

Phiếm luận: HỘI CHỨNG THỜI COVID

           Mấy hôm nay rộn lên là cái con Cô-Vít, cô-vi gì ấy, nó đã về đến tận đầu làng. Người ta bảo con Lụa nhà ông H, thằng Tèo nhà ông V là cái giống F0. Nhằng một cái, chẳng biết chúng nó giao cấu, giao hợp kiểu gì mà ra cả một lũ F1, F2, F3…Nghe mà cứ sốt lên sùng sục.

Sáng nay bố Hĩm định bụng ra quán bà Béo ăn bát mì tôm. Vừa bước chân ra cửa, mẹ Hĩm đã gọi giật lại:

- Ông có đi thì lấy cái khẩu trang bưng miệng lại hộ tôi, thấy bảo con Cô – vít nó về đến cổng làng rồi đấy!.

Ra đến cổng làng, đập vào mắt là khung cảnh nháo nhác, người nào người nấy mặt mũi kín mít, chẳng nhận ra ai. Kẻ thì vác bộ, người lại thồ xe cứ ùn ùn là mì gói, thịt, gạo...chẳng khác gì chạy loạn. Bố Hĩm chặn một người lại hỏi:

- Làm gì mà mua lắm đồ thế?

Anh minh họa trên Internet

Người ấy không nói gì, chỉ giơ tay làm hiệu rồi đi thẳng…chả còn hiểu ra sao. Bước vào quán mụ Béo, quán trống huơ trống hoác, chẳng còn hàng gì. Mụ Béo thì đang ngồi đếm tiền, cười tít mắt, mụ lẩm bẩm:

- Hết bố nó hàng rồi, cảm ơn con Cô-vít!.

- Thế là sao hả Mụ?- bố Hĩm ngơ ngác hỏi.

Mụ Béo lại cười hềnh hệch:

- Là nhờ con Cô-vit chứ sao! Chửa thấy dịch đâu mà thiên hạ đã lũ lượt kéo nhau ra khuân hàng về tích trữ. Được thể thế tội gì Béo này chẳng chém. Từ sáng đến giờ “chém” thật lực, giá bán nâng đến gấp 3, 4 lần mà vẫn hết sạch.

À ra thế! - Rồi bố Hĩm nói thêm:

- Tích trữ hàng làm gì chứ?. Thấy trên đài họ bảo, dù phải phong tỏa như ở phố “Trúc Bạch, Hà Nội” thì Nhà nước vẫn đảm bảo đủ hàng đến tận nơi cho dân. Có thiếu gì đâu mà phải tích trữ?.

- Thế mới ngu, vừa nhát lại vừa ngu! – mụ Béo nói thêm – cứ tích đẫy vào, không có phương tiện bảo quản chỉ tổ nuôi chuột với để mốc chứ báu gì. Nhưng họ muốn vậy thì tội gì Béo này không chém cho đã!.

Thế mới biết, “Hội chứng đám đông” còn tạo nên hiệu ứng vừa đáng thương mà cũng thật khôi hài!.

                                                                                         C.M 

XỨNG ĐÁNG VỚI DANH HIỆU NGƯỜI THẦY CAO QUÝ

(Bài viết nhân kỷ niệm 65 năm, ngày thầy thuốc Việt Nam)

          Từ cổ chí kim trong xã hội không thiếu các loại thầy. Nhưng chỉ có 2 người thầy là ở thời nào được cũng tôn vinh và trọng vọng. Đó là thầy giáo - người truyền thụ kiến thức và thầy thuốc - người chữa bệnh, đem lại cuộc sống và giảm bớt nỗi đau cho nhân loại.

        Nhân kỷ niệm ngày 65 năm, ngày “Thầy thuốc việt Nam” xin được có đôi điều về những người thầy khả kính này. Từ hàng ngàn năm về trước, những vị thầy được coi là mẫu mực nghề như Hypocrate (460-370 TrCN) – người hành nghề y ở phương Tây. Ông đã tự đặt ra cho mình 8 lời thề, được tóm tắt lại như sau: Thứ nhất, là phải coi trọng thầy dạy mình như cha, như mẹ; dạy cho các môn đệ của mình cam kết thực hiện hành nghề đúng Y luật. Hai là, mọi hoạt động của người thầy thuốc chỉ trên hết vì mục đich có lợi cho người bệnh; không bao giờ làm điều xấu với họ. Ba là, không bao giờ dùng y thuật để làm hại sinh mạng người khác, dù đó là yêu cầu của chính họ. Bốn là, luôn giữ thái độ vô tư, ân cần, thương yêu với người bệnh. Năm là, không bao giờ làm những thủ thuật quá với khả năng của mình, nếu cần thiết phải làm thì nên nhờ người có chuyên môn sâu trợ giúp. Sáu là, không phân biệt đối tượng người bệnh, với bất kỳ ai cũng chỉ vì lợi ích cho họ mà làm; tránh hành vi xấu xa, đồi bại - nhất là với phụ nữ và trẻ em. Bảy là, tuyệt đối giữ bí mật cho bệnh nhân, coi sự im lặng, kín đáo cho những riêng tư của người bệnh là một nghĩa vụ. Điều thứ tám, Ông dành riêng cho mình, là thề trung thành tuyệt đối với những điều trên, nếu vi phạm sẽ bị trừng phạt với cả luật đời và luật trời!.  

Hải Thượng Lãn Ông -Lê Hữu Trác

Ở Việt Nam, chúng ta tự hào có Hải Thượng Lãn Ông - Lê Hữu Trác (1720 – 1791) – là một trong những điển hình danh y của phương Đông. Ông là một danh y nổi tiếng về y thuật, mẫu mực về đức độ - lòng nhân. Ngoài vốn kiến thức siêu phàm và đồ sộ, ông cũng còn để lại cho hậu thế 10 điều căn dặn. Mười điều ấy được tóm gọn lại cũng là những điều răn về đạọ đức hành nghề. Đó là, người làm nghề chữa bệnh cần phải có kiến thức sâu rộng để tiếp thu y thuật; phải ưu tiên người bệnh nặng chứ không vì giàu sang hay nghèo hèn. Giữ thái độ đứng đắn khi xem bệnh cho người khác giới. Không thờ ơ, mảng vui mà quên trách nhiệm chăm sóc người bệnh – nhất là người bệnh nặng. Gặp ca bệnh hiểm nghèo phải hết sức mình cứu chữa, nhưng cũng cần thông báo tiên lượng cho gia đình người bệnh trước khi quyết định chữa trị. Dùng thuốc phải lựa chọn để chi phí không cao nhưng bảo đảm hiệu quả; tuyệt đối không vì ham rẻ mà dùng thuốc kém chất lượng. Với đồng nghiệp, tuyệt đối không kiêu ngạo, cần khiêm tốn học tập người giỏi hơn và sẵn sàng chia sẻ  kiến thức cho người có chuyên môn thấp hơn mình. Đối với người có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn càng nên quan tâm chăm sóc, thậm chí còn tùy khả năng mà chu cấp thêm tài chính, vật chất cho họ để việc chữa trị được hiệu quả. Chữa bệnh cho người tuyệt đối không mưu cầu quà cáp, ban ơn; phải trung thực, không vì vụ lợi mà bệnh nhẹ nói là bệnh nặng để vòi tiền.

Người còn nói: “Đem nhân thuật làm chước lừa dối, đem lòng nhân đổi lấy lòng buôn bán. Như thế thì người sống trách móc, người chết oán hờn, không dễ tha thứ được!”.

Ngày nay, đội ngũ thầy thuốc của chúng ta hầu hết đều được đào tạo rất chu đáo. Người vào học ngành y được xác định mục tiêu là phải “Vừa hồng, vừa chuyên”. Hồng ở đây là đạo đức cách mạng – là lòng nhân của người thầy thuốc; chuyên là giỏi về nghiệp vụ chuyên môn. Những năm gần đây bộ Y tế cũng đã ban hành chuẩn mực đạo đức của người hành nghề y, bằng “12 điều y đức”. Đó cũng là sự kế thừa và phát huy các chuẩn mực y đức của người xưa. Trong giới thầy thuốc đã có biết bao nhiêu người xứng với danh hiệu cao quý, như: Anh hùng lao động GS Tôn Thất Tùng; Anh hùng lao động: GS Trần Hứu Tước; Anh hùng lao động: Bác sĩ - bộ trưửng bộ Y tế: Phạm Ngọc Thạch…Và có hàng trăm người được phong các danh hiệu thầy thuốc nhân dân, thầy thuốc ưu tú.

Thành tựu về công tác chăm sóc, bảo vệ sức khỏe nhân dân liên tục được nâng lên. Nếu như sau Cách mạng tháng Tám tuổi thọ bình quân của nước ta mới chỉ là trên 30 thì đến nay đã nâng lên 73,6 tuổi. Thành quả đó có phần đóng góp rất căn bản của ngành Y tế.

Các loại dịch cổ điển được coi là hiểm họa với loài người như đậu mùa, dịch hạch, dịch tả, dịch thương hàn và những căn bệnh “Tứ chứng nan y” như Phong (hủi), Lao, Cổ (Cổ trướng do xơ gan), Lại (Ung thư), thì ngày nay 2 bệnh phong và lao đã cơ bản được loại trừ, không còn trong danh sách nan y nữa.

Gần đây, những vụ dịch do các chủng siêu vi mới phát sinh, cả thế giới phải bàng hoàng như dịch Sars năm 2003, trong đó nước ta cũng đã có tới 5 cán bộ y tế hy sinh vì làm nhiệm vụ cứu chữa người bệnh và chống dịch. Nhưng chỉ sau 45 ngày chiến đấu với đại dịch nguy hiểm này, chúng ta đã là nước đầu tiên chiến thắng dịch Sars. Giờ đây giữa cuộc chiến với dịch Covid-19, ở Việt Nam cũng đang có những chuyển biến rất tích cực. Tính đến sáng ngày 25/2/2020, sau 11 ngày liên tục trên đất nước ta đã không có ca nhiễm mới, 16/16 ca bệnh dương tính với vi rút corona đã hoàn toàn được xuất viện.

Đó là những thành tựu, những hy sinh to lớn trong lĩnh vực bảo vệ sức khỏe nhân dân không thể phủ nhận, mà những người thầy thuốc, những cán bộ y tế là những chiến binh hàng đầu trên mặt trận này.

Tuy nhiên, hiện nay do tác động của cơ chế thị trường, ở nơi này, nơi kia cũng còn có tình trạng tiêu cực trong công tác khám, chữa bệnh. Biểu hiện suy thoái đạo đức ở một bộ phận người làm trong ngành y như: Thái độ vô cảm, cửa quyền, vòi vĩnh… Tuy không là phổ biến, nhưng thực sự đã diễn ra. Biểu hiện căn bản là có trường hợp bỏ mặc không cấp cứu người bị nạn, chỉ vì họ chưa có người nhà đến đóng tiền; phân biệt đối xử giữa người đến khám chữa bệnh bằng thanh toán trực tiếp với người có thẻ bảo hiểm y tế; đối xử tận tình, chu đáo với người quen thân, người giàu có, còn với người nghèo khó, rách bẩn thì đại khái, qua loa. Thậm chí không chẩn đoán được rõ bệnh nhưng vẫn giữ bệnh nhân nặng để tăng thu nhập; đòi hỏi các thủ tục phi lý, không đúng quy định gây phiền nhiễu cho người bệnh. Tình trạng quá tải ở cơ sở điều trị, tạo nên nỗi khổ cho bệnh nhân; quảng cáo quá khả năng chữa bệnh v.v. Đang là những hạt sạn, làm xói mòn lòng tin của công chúng, làm xấu đi hình ảnh người thầy thuốc.

Hy vọng rằng, cùng với sự phát triển của văn minh xã hội, đội ngũ thầy thuốc của chúng ta sẽ không còn những hạt sạn kể trên, xứng đáng với danh hiệu “người thầy cao quý” mà xã hội đã tôn vinh.

                                                               Mạnh Nguyên      

Phiếm luận: CHỈ TẠI DO LUÂN CHUYỂN

         Theo lệ thường đúng 7 giờ tối là cu Bo ngồi vào bản tự học. Chiếc đồng hồ treo tường vẫn tích ta, tích tắc đều như nhỏ giọt. Vậy mà hôm nay cơm tối xong, nó xem hết mấy bộ phim thiếu nhi trên Youtube vẫn chưa đến 6 giờ. Buồn ngủ quá cụ cậu ngáp mấy cái rồi gục xuống bàn ngủ tít.

          Bỗng có tiếng gọi:

          - Sao lại ngủ, không học hả con!

          Nó giật bắn người, choàng mở mắt nhìn lên cái đồng hồ trên ô cửa số. May quá vẫn chưa đến 7 giờ. Nó vội chống chế:

          - Chưa đến 7 giờ mà mẹ!

          Mẹ nó gắt:

- Sắp chín giờ rồi ông tướng ạ!.

- Ôi, thế ra tại cái đồng hồ chạy đểu à! –bực quá nó bậm môi đấm cho đồng hồ một cái để bõ tức.

Bỗng có tiếng kêu: Ái!. Bo nhìn quanh chẳng thấy ai, nó liền hỏi:

- Đứa nào kêu đấy?

- Dạ, em em là Đồng hồ đây ạ!

- Còn oan hử! – Cu Bo làu bàu.

- Là oan thật ạ!

- Thế thì mày chậm là tại ai?

- Dạ, là tại cơ chế “luân chuyển”!

- Cái gì mà luân chuyển – cu Bo gắt.

Đồng hồ phân trần:

- Thưa cậu chủ, tức là thực hiện cơ chế luân chuyển các bộ phận trong cơ thể của em. Sáng nay thí điểm đổi vị trí giữa thằng Kim Ngắn với thằng Kim Dài nên nó mới ra thế. Nghe đâu mai kia còn luân chuyển tiếp anh Cót ra ngoài, chị Mặt số vào trong; rồi cả hệ thống bánh xe, chân kính, gioăng, trục điều chỉnh đều đổi chỗ theo niên hạn tất tật. Mà không chỉ luân chuyển đâu, có khi còn tích hợp mấy việc vào cho một anh để bộ máy gọn nhẹ...

Nghe còn chưa hết cu Bo đã lộn tiết, nó buột miệng:

- Luân với tích cái con củ khẹc, thế thì mày chết luôn đi cho rồi!.

                                                                                       C.M   

Phiếm luận: NHÀ MÕ LÀM KINH TẾ

          Vừa được Cụ lý gọi lên giao nhiệm vụ, về đến cửa là Mõ cả đã vội gọi Mõ thứ vào phòng riêng để hội ý.

          Thấy lạ, Mõ thứ mới hỏi:

          - Cụ Lý nói gì mà đã phải hội ý gấp thế hả Sếp?

          - Có đây, tình hình nó là rất tình hình! Phải làm ngay để đáp ứng cơ chế thị trường …

          Mõ cả mới nói đến đấy, Mõ thứ đã trợn mắt chen vào:

Hình từ Internet

          - Sao vậy Sếp, cánh mình làm công tác tuyên truyền, suốt ngày chỉ vác mõ đi rao, có làm kinh tế như doanh nghiệp đâu mà đáp ứng cơ chế thị trường với thị đoản?

          - Thì hượm đã, để im cho người ta nói, chửa gì đã nhảy vào mồm – rồi Mõ cả chém tay giải thích – cụ Lý bảo, từ nay khoản phụ cấp cho nhà Mõ phải cắt đi một nửa, một nửa các cậu tự xoay xở, bây giờ làng cũng phải chống bao cấp. Chứ cái gì cũng cứ nhòm vào ngân sách của Làng thì chết!. Đấy! Cụ bảo thế, nhà Mõ không tự xoay thì lấy cám ăn để mà có hơi rao việc cho Làng à.

          - Vậy thì “xoay” kiểu gì hả Sếp? – Mõ thứ ngu ngơ hỏi.

          - Là thế này, từ nay cậu cho cắt bớt chương trình thông tin thời sự, chương trình văn hóa-xã hội đi. Bảo với bọn thằng Thắng (Ếch), thằng Bớp (Bê tông), thằng Cột (Vịt quay),…À mà cả con mẹ Tũn bán mắm tôn nữa. Chúng nó muốn bán được hàng, muốn tìm được việc thì ngoài đăng ký quảng cáo, còn phải nộp thêm khoản kinh phí giới thiệu sản phẩm hàng tháng, phát vào giờ “vàng”. Mấy cái anh Trương tuần; Trưởng xóm, lão đồ Gàn, với lão lang Rận cũng phải nộp một khoản thì mới được đưa tin lên loa Làng, hiểu chửa. Đấy, nguồn thu là từ đấy chứ đâu.

          Mõ cả xổ ra cả một hồi, nghe cứ như luận chứng kinh tế đã được định sẵn ở trong đầu. Mõ thứ há hốc mồm nghe, bụng bái phục sếp. Đúng là sếp mình xuất thân từ anh kế toán, nó khác hẳn mấy lão sếp cũ học chuyên về viết lách, chỉ toàn nói phét là giỏi, chẳng kiếm được đồng tiền!.

          Chỉ khổ cho dân làng, từ bữa ấy cái loa treo đầu xóm không còn thấy tin tức thời sự phát vào buổi sáng nữa; chương trình văn nghệ, ca nhạc cũng đi ngủ mới được nghe. Bản tin được chuyển vào lúc cả làng đã ra đồng, chẳng ai nghe thấy. Lúc  nghe được thì toàn là quảng cáo bán ếch nhái, mắm tôm, vịt quay, thuốc trị hắc lào, nấm kẽ…nghe mà muốn ủng cả cái lỗ nhĩ.

                                                                                                             C.M 

NƯỚC - NHỮNG ĐẶC TINH ĐẶC BIỆT

Hướng tới ngày nước của thế giới (22/3) Cả Mõ xin được giới thiệu 10 đặc tính đặc biệt của nước để mọi người cùng tham khảo.

1/ Nước được cấu tạo bởi hai nguyên tố hóa học rất dễ cháy, là Hydro (H2) và Oxy (O2). Nhưng nước cũng là nguyên liệu quan trọng nhất trong dập lửa, chữa cháy (Cứu hỏa).

Nước biển Hạ Long (Ảnh MN)

2/ Nước tinh khiết ở 4^oC là có thể tích nhỏ nhất và có trọng lượng riêng = 1 (tức là 1 m³  nước = 1000 kg, 1 dm³ nước = 1 lít); dưới hoạc trên 4^oC nước đều nở ra nên cho trọng lượng riêng nhỏ hơn 1 và đương nhiên khối lượng riêng cũng thay đổi.

3/ Người ta dựa vào sự tác động của nhiệt với tính chất đặc biệt của nước để xác định phân độ từ 0^oC đến 100^oC. Nước bắt đầu đông là 0^oC; nước sôi ở áp suất không khí bình thường là 100^oC.

4/ Nước rất cần cho cuộc sống, nhưng khi quá nhiều nước sẽ trở thành thảm họa. Người ta có thể nhịn ăn đến 10 ngày hoặc hơn, nhưng không thể nhịn uống quá 3 ngày. Tuy nhiên, nước được coi là hiểm họa số 1- người xưa có câu ví về mức độ của thảm họa là “Thủy-hỏa-đạo-tặc”. Nghĩa là trong 4 loại thảm họa do thiên nhiên và con người gây ra là: Nước, lửa, cướp và giặc thì nước được đặt lên hàng đầu.

5/Một giọt nước bẩn có thể làm ô nhiễm cả bể nước, nhưng một thanh nước đá vùi vào nơi ô nhiễm, khi bỏ ra chỉ cần để phần nước phía ngoài chảy hết là thanh đá lại tinh khiết như thường.

6/ Nước bẩn chính là nguồn gây ô nhiễm, làm lây lan bệnh tật, nhưng ngược lại nước sạch lại  được dùng để làm vệ sinh, tiệt trùng.

7/Nước là phụ gia để tạo nên chất kết dính, song nước cũng là nguyên liệu để làm bong, tháo gỡ chất kết dính khi cần thiết.

8/ Khi ở thể sương thì nước bám vào kính xe làm mờ, giảm khả năng quan sát. Để khắc phục, người ta lại phun nước lên kính và dùng thanh quét để tăng độ trong cho kính.

9/ Nước là một vật liệu mềm mại nhất, chỉ đứng sau không khí; nhưng khi bị đẩy ra bằng một áp lực lớn, hoặc với dòng chảy lâu ngày thì nước có thể làm xói mòn cả đá và sắt thép.

10/ Nước trong tự nhiên có đặc tính tuần hoàn, chúng chỉ có thể chuyển đổi từ thể này sang thể khác (thể rắn-thể lỏng-thể hơi) chứ không tự nhiên mất đi vĩnh viễn. Và cũng chính sự tuần hoàn cơ học của nước dưới tác động từ nhiệt lượng mặt trời đã là nguồn năng lượng sống cho muôn loài trên trái đất.

Từ những đặc tính đặc biệt trên đây mà con người đã tận dụng nước để phục vụ một cách tối ưu nhất cho cuộc sống. Tuy nhiên ngày này với áp lực dân số thế giới, nguồn nước phục vụ trực tiếp cho cuộc sống cũng đã và đang trở nên khan hiếm, rất cần được cả nhân loại cùng chung tay bảo vệ. 

                                                                                   C.M

                                                                      Sưu tầm và phát hiện

DẠI THẦY

            Chuyện bói toán, cầu cúng xưa nay vẫn được coi là chuyện đời “khôn dại”. Biết mà khó tránh.

Hình minh họa từ Internet

          Từ thập kỷ 50-60 của Thế kỷ trước trong các sách giáo khoa phổ thông người ta đã cho biên tập những bài ca dao tẩy chay tật mê tín dị đoan, lật mặt những chiêu trò lừa đảo của đội ngũ thầy bói, thầy cúng tham lam và lừa đảo. Ví như bài ca dao đả kích “bói dựa”  thế này:

          “ …Số cô chẳng giàu thì nghèo

          Ba mươi tết có thịt treo trong nhà

          Số cô có mẹ có cha

          Mẹ cô đàn bà, cha cô đàn ông

          Số cô có vợ có chồng

          Sinh con đầu lòng chẳng gái thì trai…”

          Chọc hài các thầy bói, cô đồng thì có câu:  

“…Tử vi xem bói cho người

          Số thầy thì để cho ruồi nó bâu”.

          Còn với mấy thầy địa lý, thầy phong thủy đi xem đất, cắm hướng nhà, sắp đặt vị trí “phong thủy” cho thiên hạ thì bản thân cũng không ít người lao đao vì vận hạn. Cho nên nhân gian mới quở rằng:

          “Hòn đất mà biết nói năng

Thì thầy địa lý hàm răng chẳng còn!”.

          Người xưa tuy không có điều kiện học cao, học rộng như bây giờ; việc tiếp cận với khoa học càng hạn chế, nhưng các cụ ta đã nhìn thấu “tim đen” của các trò bói toán nhảm nhí ấy rồi. Không biết từ bao giờ hệ thống sách giáo khoa đã không còn các bài bài ca dao chống mê tín dị đoan như xưa nữa. Cùng với đó là nạn mê tín, dị đoan; thầy bói toán, thầy cúng, thầy phong thủy lại mọc lên như nấm sau mưa. Càng những người có học, có chức, có quyền, có của càng mê muội với với những “đồng cô, thánh cậu”. Thiên hạ nói cũng phải, đúng là “có” mới sợ “mất”!.

          Gần đây cái “mốt” đón dâu 2 lần với đám cưới; cúng yểm thần “trùng” ở các đám ma đã trở nên phổ biến. Nếu như xưa các cụ ta có câu: “Vô sư vô sách thì quỷ thần bất trách”. Nay ngược lại, sư nhiều thì sách loạn, nhìn đâu cũng thấy có ma.

          Ở làng nọ, chỉ có hơn trăm hộ dân mà gần như đám ma nào cũng thấy có thần “trùng”. Hỏi ra mới biết, vẫn một thầy xem giờ,  làm phép cho đám tang. Vậy mà chỉ sau 49 ngày là thầy lại phán có thần “trùng”!. Thế là đám làm lại còn lớn hơn cả đám làm đi; cũng trống kèn, cũng tụng niệm i-a đến hàng ngày, mà chi phí cho việc cúng yểm thần “trùng” thì không ai dám mặc cả.

          Có điều lạ, với nhà nghèo không mời thầy thì chẳng thấy có “trùng”. Ngược lại, càng đám nhà giàu thì “trùng - nghịch” càng lắm. Hóa ra ma cũng biết chọn chọn khách hàng để “chém”. Khổ cho mấy anh lắm tiền, sinh ra chứng “dại thầy” nên mới luôn là những con vịt “béo” tình nguyện được “vặt lông”!.

                                                                                       Cả Mõ 

                                                       (Chuyện phiếm mỗi tuần) 

Phiếm luận: THẬT THÀ HƯ

                                          

          Lão phó giám đốc vừa mới bị bạo bệnh chết bất đắc kỳ tử, cái ghế trống còn nóng hôi hổi. Vậy là các nhà “tham mưu con” ra sức dự đoán, phen này nhất định cậu Y sẽ được bổ nhiệm vào vị trí ấy.

          Người ta đoán thế kể cũng phải, vì Y vừa có đủ tiêu chuẩn về bằng cấp, sức khỏe, đạo đức, mà nhất là năng lực thì khỏi chê. Vậy mà đùng một cái lại thấy trên quyết định ông Z vào vị trí đó. Của đáng tội, ông Z tuy cũng đã là trưởng phòng lâu năm, tuy cũng đã có bằng đại học tại chức, nhưng lại mắc nhiều tai tiếng lùm xùm về tư cách. Chỉ có mỗi cái tài là nịnh trên, bóp nặn dưới thì rất là diệu nghệ.

          Bữa ấy gặp Y, Mõ tôi mới ghé tai hỏi nhỏ:

          - Sao nghe dư luận rộn lên là lần này thế nào cậu cũng được bổ nhiệm vào ghế phó giám đốc, thế mà lại không phải?.

          Y cười hề hề:

          - Ừ, lẽ ra là vậy, nhưng mấy bố tổ chức lại gặp mình động viên, giải thích rất có lý là mình còn trẻ, giỏi chuyên môn nên còn nhiều cơ hội. Lần này là khuyết vị trí phó hành chính nên để anh Z vào vị trí ấy trước.

          Ngừng một lát, Y lại tự lý giải:

          - Nói vậy mà cũng không hẳn là vậy. Chỉ tại mình thật quá hóa đần, hôm đến nhà sếp trưởng chúc tết, mình vào trước nhưng chỉ đi tay không, vì chấp hành nghiêm quy định “Cấm tặng quà cấp trên” trong dịp tết.

          Lát sau Z đến, ông ta đon đả chúc gia đình sếp sang năm mới sức khỏe dồi dào, lộc vào như nước… Với lý do thời gian có hạn, Z xin tranh thủ thắp nhang lên bàn thờ các cụ. Rồi sau ba vái trước hương án Z không quên đặt “lễ rất khiêm tốn” lên cạnh mâm ngũ quả.

          Đấy mới là lý do để cái “ghế” cấp phó được xếp trước cho ông Z. Suy cho cùng thì vẫn là chữ “Phú” luôn đứng trên chữ “Quý”. Nhưng bây giờ nó không đơn giản như thời cụ “Tam nguyên Yên đổ”, mà tế nhị hơn nhiều. Có thể nói,đúng hơn là chữ “Tệ” luôn đứng trên chữ “Tuệ”, nhưng nhuần nhuyễn đến mức thành nghệ thuật!.

                                                                                                       C.M   

           

CHUYỆN XƯA – CHUYỆN NAY

          Thời bao cấp cái gì cũng phải mua bằng tem phiếu và bìa sổ. Vì vậy người ta biếu nhau cân đường, hộp sữa cũng đã là quý lắm.

Nay ngẫm về thế sự, tôi chợt nhớ đến câu chuyện của ông N - nguyên phó ban tổ chức huyện Ủy. Ông kể, hôm ấy là một sáng chủ nhật đẹp trời, đang hí hoáy cắt tỉa mấy cây cảnh trước sân thì một cô gái bước vào cổng, cô lên tiếng chào ông rồi khép nép:

          - Thưa bác, cháu là giáo viên ở xã B, muốn gặp bác nhờ một chút chuyện…

          Ông buông vội cây kéo, mời cô vào nhà. Sau khi đón chén nước trên tay chủ nhà, cô giáo lại rụt rè:

          - Dạ, thưa bác năm học mới đã sắp khai giảng, mà cháu thì đã dạy học ở xã vùng sâu hơn 7 năm, nay hoàn cảnh khó khăn vì mới sinh con nhỏ nên cháu muốn nhờ bác tác động, xin được chuyển về dạy ở gần nhà.

          Thấy cô giáo trình bày hoàn cảnh cũng thực sự đáng ngại, ông động viên:

          - Thôi được, để hôm tới họp ban chỉ đạo về điều chỉnh biên chế giáo viên, tôi sẽ lưu ý đến đề xuất của cô.

          Cô giáo trẻ tỏ ý mừng lắm, cô lấy từ trong túi xách ra một gói nhỏ và phân trần:

          - Cháu đến chơi, chỉ có gói đường làm quà biếu bác!.

          Nói rồi không kịp để ông có phản ứng, cô đặt gói đường lên bàn, chào ông và bước nhanh ra khỏi cửa, đi như chạy. Ông vội cầm gói đường đuổi theo,vừa chạy vừa gọi mà qua đến mấy bờ rộng mới đuổi kịp. Vừa thở ông vừa nói:

          - Cô cầm về đi, ai lại làm vậy. Tôi mà nhận gói quà này thì hóa ra ăn của hối lộ à!?.

          Ấn trả được gói đường vào tay cô giáo, mới nhìn lại thì sợi dây buộc miệng gói đã tuột từ lúc nào rồi, những hạt đường hoa mai óng ánh trào ra vương xuống đất. Sợ đường chảy hết, cô giáo vội đỡ lấy túi đường, mặt đỏ lựng lên vì ngượng và đành xin lỗi ông phó ban tổ chức.

          Còn ông N thì thấy nhẹ cả người, cảm như vừa gột đi được một vết nhọ trên mặt.

          Giờ đây cuộc sống đã thay đổi, đời sống vật chất của người dân cũng không ngừng được nâng lên. Nhưng việc đưa phong bì, quà biếu cho các “công bộc” của dân lại trở nên tự nhiên như luật bất thành văn. Có ngài bộ trưởng nhận đến hàng chục tỉ đồng tiền hối lộ mà vẫn tỉnh như không, thậm chí ngay sau đó còn đứng trên bục khua tay rao giảng với cấp dưới về đạo đức Cách mạng!.

          Thì ra thước đo của tính liêm sỉ ở mỗi con người, mỗi giai đoạn lịch sử  không chỉ phụ thuộc vào trình độ nhận thức, về địa vị xã hội và điều kiện kinh tế, mà nó còn là cái chất thực sự trong mỗi con người cụ thể. Đúng là, “Bao giờ cho đến ngày xưa”!.

                                                                                                     Cả Mõ

Mít tinh Kỷ niệm 70 năm ngày thành lập Đảng bộ T.T Phố Lu

DỊCH VỤ CHO MA

                                                             (Phiếm luận)

           Cầm cái sổ lĩnh trợ cấp thất nghiệp trên tay mà anh cu Hếch thấy cám cảnh cho số phận. Đang lúc buồn chán thì gặp Hớn – thằng bạn nối khố từ ngày còn học phổ thông. Tay bắt, mặt mừng, Hớn vui vẻ rủ Hếch cùng đi nhậu để hàn huyên tâm sự.

            Thấy bạn cứ buồn rười rượi, Hớn mới hỏi:

            - Sao đang nhậu mà cái mặt vẫn buồn thuỗn ra như mất sổ gạo thế?

            - Còn hơn thế nữa đấy, xí nghiệp phá sản, đành nhận mấy đồng trợ cấp thất nghiệp để cầm hơi – Hếch buồn bã trả lời.

            - Ô la la! thế thì đến chỗ tớ, bên tới mở “dịch vụ cho ma” đắt hàng ra phết!

            - Dịch vụ vụ cho ma?

            - Là nghề phục vụ cho người chết ấy mà, gọi tắt là “dịch vụ cho ma” - Hớn phất tay giải thích.

            Hếch bĩu môi:

            - Phục vụ cho người sống còn chẳng ăn thua nữa là làm dịch vụ cho Ma!

            Hớn vội cắt lời:

            - Thế có làm không thì bảo, đói nhe răng ra lại còn làm phách!

            - Ừ thì… Nhưng mà cậu nói rõ xem làm gì cái đã.

            - Dễ ợt - Hớn tiếp tục phân trần – Dịch vụ cho người sống có lắm việc thật đấy, nhưng đâu dễ cạnh tranh. Rồi cái gì cũng trăm phần trăm là thật, hở ra cái là đủ thứ kiểm tra. Hàng hóa, sản phẩm bảo vệ không cẩn thận là mất cắp liền. Còn làm dịch vụ cho ma vừa không bị kiểm tra, giám sát về chất lượng, hàng lại dễ bán, khách hàng cấm có ai mặc cả bao giờ, cần là hét bao nhiêu cũng chịu. Sản phẩm chưa có khách mua thì cứ việc bày ra đấy, đố có ma nào dám lấy cắp.

            Vậy cụ thể là làm gì?- Hếch lại hỏi.

            - Thì đại loại là cho người “mới nằm xuống” thì có dịch vụ đám tang. Gồm nhạc hiếu, quần áo tang lễ, quan tài, vòng hoa, bức trướng, xe tang…Hung táng thì đưa đến tận huyệt, vài năm sau lại bốc mả; còn hỏa táng thì hợp đồng với “đài Hóa thân”, phục vụ cho tang chủ từ lúc phát tang đến lúc nhận tro cốt. Toàn những thứ phát sinh không có kế hoạch - vì người chết thì đâu có định trước được ngày, giờ. Sau nữa là khắc bia, đúc mộ, bán hương, hoa, đồ mã, đóng bàn thờ…Mà phải làm được cả thày cúng nữa mới gọi là dịch vụ trọn gói.

            Bây giờ đất chật, người đông, thiên hạ đẻ nhiều mà chết cũng lắm. Rồi cơ chế thị trường bung ra nên “ma âm” đã nhiều, “ma dương thế” cũng chẳng hiếm. Không còn vắng vẻ như thời các cụ ngày xưa, để đến nỗi lão trưởng phường bát âm phải than rằng: “Mãi chẳng có người chết thì mình sống làm sao!?”.

            Xét về thu nhập thì thầy thuốc, thầy giáo bây giờ phải xách dép cho thầy cúng nhá. Trước tiên là học nghề, chẳng phải lo học phí, cũng chẳng cần phải thi thố đầu vào, đầu ra cho nhọc xác; ra làm việc thì tha hồ phán đại, thầy bảo sao các con nhang đệ tử cứ là nghe răm rắp, đố giám cãi. Tiền thù lao là thầy thu cho “thánh”, ai giám mặc cả?. Kết quả cúng bái ra sao thì “sống chết mặc bay, tiền thày bỏ túi”. Được tốt thì đương nhiên là công của thầy rồi, còn không tốt là tại tín chủ không có thành tâm. Thời nay “Phú quý sinh lễ nghĩa”, càng các quan to, chủ doanh nghiệp lớn họ càng say sưa với việc cơ cầu, cúng bái - đấy mới là nơi để hái ra tiền.

            Nghe bạn giảng giải Hếch ta cứ như đang nằm mơ đã lấp ló thấy vàng ròng, hắn hớn hở:

            - Ôi, thế thì quá tuyệt vời, đúng là một thị trường tiềm năng mà mình chưa bao giờ nghĩ đến. Cảm ơn bạn, tớ xin góp cổ phần!.       

                                                                                                                                  C.M

ĐÁM MA CÔNG NGHỆ

                                                                P.s: ngắn

Ảnh: Mạng

Thời đại công nghệ phải nói là tuyệt vời. Công nghệ tràn vào tất cả mọi mặt của đời sống, kể cả việc ma chay, cúng bái. Tạo nên những hoàn cảnh tuyệt tác của sự bi-hài.
Bữa ấy ngồi đợi chữa xe tôi gặp ông Y và được chú chủ quán sửa xe vui tính giới thiệu:
         - Ông Y đây nguyên là một trong những người đầu tiên lập nên đội nhạc hiếu “Xuân Đến” nổi tiếng nhất trong vùng. Hiện ông đã “nghỉ hưu” vì cao tuổi. Nhưng mấy người con, người cháu lại được tuyển vào để kế nghiệp cha - ông, giữ nghề truyền thống.

Tò mò, tôi mới hỏi:

- Thấy nói đội nhạc hiếu của bác còn được mời đến cả mấy tỉnh trong vùng Tây - Bắc, phải không ạ?.

Được lời như cởi tấm lòng, ông Y say sưa kể:

- Phải, đội nhạc hiếu của chúng tớ là nổi tiếng nhất vùng. Lúc đầu chỉ có mấy anh em rủ nhau lập đội, nhưng rồi do nhu cầu tăng dần nên mới tuyển thêm người, đào tạo tay trống, tay kèn, đàn bầu, đàn nhị, thanh la…, biên chế thành từng tổ cho đủ bộ “Bát âm”. Ngoài các loại nhạc cụ còn phải có anh “Dẫn chương trình” và anh chuyên khóc mướn. Đấy phải là những tay có năng khiếu và chất giọng biểu cảm; nói thì phải thật là khúc triết, không nhầm lẫn “đám” nọ xọ “đám” kia; khóc là phải cho thật thảm thiết, não lòng. Rồi phải sắm dàn loa âm ly công suất lớn, sưu tầm thêm các bài nhạc “đám”. Không chỉ sử dụng vài bản nhạc cổ như lưu thủy, lâm khốc mà còn bổ sung thêm những bài mới như: “Mừng tổi mẹ”, “Tình cha”, “Xuân này con không về” … Cho thêm phong phú và phù hợp với ngữ cảnh của từng đám.

- Đội đông thế mà có khi nào thiếu nhân lực không ạ? – tôi hỏi.

- Có chứ, thiếu liên tục! - ông Y phấn chấn nói – Chú bảo, ngoài tỉnh mình còn có đến mấy tỉnh xung quanh cũng biết tiếng, gọi điện mời. Dù đã lập ra đến mấy tổ mà vẫn không đáp ứng xuể.

- Vậy chứ công sá thì thế nào?

- Việc ấy khỏi lo, đã có giá niêm yết. Nếu là chôn cất bình thường thì trên, dưới chục triệu cho một đám, tùy theo thời giá và dịch vụ tăng thêm. Còn nếu đưa đi hỏa táng thì trọn gói là 18,5 triệu, ấy là đã xuống giá rồi, vì đài hóa thân bây giờ được xây thêm ở các tỉnh gần, không còn phải đi về tận Thủ đô như mấy năm trước nữa.

- Nhưng thấy có người kêu ca là đội kèn trống của các bác âm thanh to quá quy định, gây ồn ã cho xung quanh…

Tôi còn chưa nói hết thì ông Y đã cắt lời:

- Chú nói hay thật, quá quy định là thế nào? Mấy ông văn hóa quy định âm thanh bao nhiêu Đề-xi-ben mới là vượt mức và sẽ bị xử lý. Nhưng Đề-xi-ben là cái cóc khô gì, thử hỏi các ông ấy có máy đo Đề-xi-ben không!?. Còn cái việc mở to âm thanh là để vừa phục vụ nhà đám, chúng tôi cũng vừa để tự quảng cáo nữa chứ. Người ta bỏ tiền thuê quảng cáo lên đài truyền hình, đài phát thanh phóng ra loa công cộng là bởi họ không có phương tiện. Chúng tôi có sẵn phương tiện, tội gì không tự quảng cáo cho mình. Thế không phải là “nhất cử lưỡng tiện” à.
Bây giờ là thời đại công nghệ rồi, đâu còn úi xùi như ngày xưa. Có công nghệ thì phải tận dụng công nghệ, chứ cứ tò toe tí toét như tiếng dế kêu ấy thì công nghệ mà làm gì!.

Thấy ông ta say sưa quảng bá cho cách tự "lăng xê" của đội “trống kèn”, tôi đành ngồi im nghe, không tranh cãi. Bụng bảo dạ, khổ nhất là mấy ông nhạc sĩ có bài hát được tuyển dụng cho đám ma. Liệu có ai còn dám đưa những tác phẩm ấy lên sân khấu mà biểu diễn nữa không nhỉ. 

Thì ra, đám ma công nghệ là như thế!. 

                                                                                                          C.M

BÀN VỀ VĂN HÓA THỜ CÚNG CỦA NGƯỜI VIỆT

                                               (Chuyên luận)

         Xét về văn hóa tâm linh, thờ cúng của người Việt (Bao gồm cả các dân tộc chung sống trên đất nước Việt Nam) thì bản chất ban đầu chỉ là những hoạt động tín ngưỡng dân gian. Còn nói về các tôn giáo như đạo Phật, đạo thờ Thiên chúa (Bao gồm cả Công giáo, Tin lành…) và đạo Hồi, đạo Lão… đều không có xuất xứ ở Việt Nam.

          Theo nghiên cứu về lịch sử tâm linh - tín ngưỡng và tôn giáo thì văn hóa thờ cúng ở Việt Nam ban đầu chỉ là những hoạt động tâm linh - tín ngưỡng. Trong đó bao gồm thờ cúng tổ tiên, ông bà, cha mẹ - những người có công sinh thành, dưỡng dục mình và những người thân đã khuất. Ngoài ra, tín ngưỡng dân gian Việt Nam còn thờ cúng cả những vị là anh hùng dân tộc, có công khai quốc công thần và các các thần linh khác như thần đất (thổ công), thần biển (Long Vương), thần sông (Hà Bá), thần rừng, thần núi (chúa Sơn lâm); thần tổ nghề; thần cai quản xóm làng, thôn ấp (Thành Hoàng). Thậm chí là thần “cây đa, cây đề”; cũng có khi là các linh vật như hổ, báo (thần hổ), trăn, rắn (thần xà), chó - một con vật nuôi rất gần gũi với con người cũng được thờ (gọi là thần khuyển)…

Bàn thờ theo tín ngưỡng dân gian

          Từ ý nghĩa đó, văn hóa thờ cúng của người Việt (nói chung) là tuân theo đức tin tâm linh, tín ngưỡng mang mầu sắc dân gian. Các vật phẩm thờ cúng cũng vì thế mà “có gì cúng nấy” theo quan niệm “trần sao âm vậy”.

          Tuy nhiên, do đạo Phật được du nhập vào nước ta đã khá lâu (khoảng trên 2 ngàn năm), có thể coi là tôn giáo có mặt sớm nhất trong số các tôn giáo du nhập vào nước ta. Cho nên giữa đạo Phật và tín ngưỡng dân gian dần có sự giao thoa, pha trộn. Thiết chế Phật giáo thờ Phật trong chùa, tín ngưỡng truyền thống Việt Nam là thờ thần trong đình, trong miếu và thờ Mẫu trong phủ. Bốn vị thần được thờ nhiều nhất là Tứ pháp: Mây - Mưa - Sấm - Chớp. Song, bốn vị thần này đã được "Phật giáo hóa". Các pho tượng được gọi là tượng Pháp Vân, Pháp Vũ, Pháp Lôi và Pháp Điện, trên thực tế các tượng này hoàn toàn điêu khắc theo tiêu chuẩn của pho tượng Phật. Các hệ thống thờ phụ này tổng hợp với nhau tạo nên các ngôi chùa "tiền Phật, hậu Thần" hay "tiền Phật, hậu Mẫu". Người Việt Nam đưa các vị Thần, Thánh, Mẫu, anh hùng dân tộc... vào thờ trong chùa. Đa số các chùa còn để cả bia hậu, bát nhang cho các linh hồn đã khuất.

Ví dụ, đối với chùa - một thiết chế thờ Phật được xây dựng ở phần lớn các thôn (làng) thuộc trung du và đồng bằng (Sau này phát triển lên cả các địa phương miền núi). Tại nhiều chùa ở Bắc Bộ, ngoài thờ tượng Phật được bố trí trong hậu cung thì phía ngoài, hai bên cánh gà lại có thêm bàn thờ Đức Thánh “cha” là tượng Đức thánh Trần (Quốc công tiết chế Hưng Đạo Vương-vị tướng đánh quân Nguyên ở triều đại nhà Trần); đức thánh “mẫu” là công chúa Liễu Hạnh. Sự giao thoa pha trộn này không biết có từ bao giờ, nhưng đã được nằm trong thiết chế thờ tự của đạo Phật thì việc thờ cúng ở đây cũng phải tuân thủ theo giáo lý và giáo luật của nhà Phật - nghĩa là các vật phẩm thờ cúng hoàn toàn chỉ là đồ chay chứ không có cỗ mặn.

Bàn thờ Phật

Như đã nói ở trên, sự giao thoa văn hóa thờ cúng giữa tín ngưỡng dân gian với đạo Phật một phần do đạo Phật có thời gian du nhập vào Việt Nam sớm nhất. Nhưng, mỗi tôn giáo đều có giáo lý, giáo luật riêng (trong đó, giáo lý là hệ thống kinh sách thể hiện quan điểm; còn giáo luật là những luật lệ chặt chẽ được quy định, mà mỗi thành viên phải tuyệt đối tuân thủ). Với Đạo Phật, giáo luật có quy định rất nghiêm ngặt là không được sát sinh. Vì vậy, vật phẩm thờ cúng ở bàn thờ Phật cũng hoàn toàn không có đồ ăn “mặn” (thức ăn được chế biến từ sản phẩm động vật).

Từ phân tích trên đây cho thấy, bàn thờ ở mỗi gia đình chỉ là bàn thờ theo tín ngưỡng dân gian. Trừ một số gia đình được coi là tín đồ chính thức của Phật giáo thì có thể lập thêm bàn thờ Phật, nhưng đặt riêng ra một phía. Việc thờ cúng vì thế cũng không thể chung lễ vật, chung bài khấn lẫn lộn giữa thờ cúng tín ngưỡng dân gian với thờ Phật được.

Cũng thuận theo lý ấy, bài khấn trước bàn thờ gia đình - bao gồm thờ các vị thần linh thổ địa, táo phủ thần quân; gia tiên, cha mẹ… thường là dùng bài khấn “nôm”. Gần đây ở các hiệu sách đã có bán sách “Văn khấn nôm truyền thống”, do Nhà xuất bản văn hóa Dân tộc phát hành. Nội dung sách giúp cho mọi người hiểu về ý nghĩa của thờ cúng theo tín ngưỡng dân gian, có soạn sẵn có các bài khấn mẫu. Việc này cũng giúp cho người thờ cúng khỏi lăn tăn là việc cúng bái của mình đã đúng chưa; thể hiện được lòng thành, sự cung kính với bề trên, khỏi phải nhờ đến các thầy mo, thầy pháp…

Tuy nhiên ở đây cũng lại có một chút về nội dung chưa thật phù hợp – nếu không nói là mâu thuẫn trong văn hóa thờ cúng. Đó là mỗi bài khấn đều được niệm trước cụm từ “Na mô A Di Đà phật” 3 lần!.

Việc thờ cúng tại gia của người Việt Nam chủ yếu là theo tín ngưỡng dân gian, không phải là thờ Phật. Ngoại trừ những người đã là tín đồ của các tôn giáo thờ Thiên Chúa như (Công giáo; Tin lành), thờ thánh Ala như (Đạo Hồi)… Thì không phải ai cũng là tín đồ của Phật giáo. Hoặc giả như có là tín đồ của đạo Phật cũng không thể thờ lẫn bàn thờ Phật với thờ cúng theo tín ngưỡng dân gian. Bởi vì giáo luật của nhà Phật là chỉ dùng đồ chay làm vật phẩm thờ cúng. Trước bàn thờ Phật là đọc giáo lý (Kinh Phật). Trên thực tế kinh Phật có nhiều như “rừng”, cho nên ở tại gia chỉ có thể tụng bằng “Kinh tụng hằng ngày” hoặc tùy theo lễ mà mời chức sắc (sư thầy) về tụng niệm.

Vì vậy, các bài khấn nôm trong sách “Văn khấn nôm” đã vô hình trung mời cả đức Phật về thụ hưởng đồ lễ của tín ngưỡng dân gian. Nghĩa là mời cả Phật về thụ hưởng lễ vật cấm kỵ.

Nên chăng, việc thờ cúng tuy chỉ là hình thức của mỗi loại hình. Nhưng rất cần có rạch ròi về sính lễ, cũng như văn khấn để không phạm vào giáo luật của mỗi tôn giáo.

                                                                                Mạnh Nguyên